ઓગસ્ટ 2021માં જ્યારે તાલિબાને અફઘાનિસ્તાનમાં સત્તા સંભાળી ત્યારે ઈસ્લામાબાદ દ્વારા તેનું ઉષ્માભર્યું સ્વાગત કરવામાં આવ્યું હતું. પ્રારંભિક તબક્કામાં, પાકિસ્તાન દ્વારા અફઘાનિસ્તાનમાં ઘણા પ્રતિનિધિમંડળ મોકલવામાં આવ્યા હતા, કેટલાક અહેવાલોમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે પાકિસ્તાની સેનાના અધિકારીઓએ તાલિબાનની ગુપ્તચર બેઠકોમાં પણ ભાગ લીધો હતો. જ્યારે બહારથી બે પડોશી મુસ્લિમ દેશોનો આ પ્રેમ દેખાતો હતો, ત્યારે પાકિસ્તાનના આ પ્રેમ પાછળ એક મોટો અર્થ હતો.
પાકિસ્તાનને આશા હતી કે તાલિબાન તેની ધરતી પર આતંકવાદ ફેલાવતા સંગઠન તહરીક-એ-તાલિબાન પાકિસ્તાન (TTP)ને કાબૂમાં લેવામાં મદદ કરશે. પાકિસ્તાનનું માનવું હતું કે તાલિબાન સાથેની મિત્રતા અફઘાનિસ્તાનની ધરતીને પાકિસ્તાન વિરુદ્ધ ઉપયોગમાં લેવાથી બચાવશે. પરંતુ તાલિબાન સત્તામાં આવ્યા બાદ ટીટીપી મજબૂત બની ત્યારે પાકિસ્તાનના સપના ધૂળધાણી થઈ ગયા. આ તહરીક-એ-તાલિબાન સંગઠન જ બંને દેશો વચ્ચે તાજેતરમાં વધેલા તણાવનું કારણ છે.
બંને દેશ આજે યુદ્ધની અણી પર ઉભા છે. 2001 માં, જ્યારે 9/11 પછી અમેરિકન આક્રમણ દ્વારા અફઘાનિસ્તાનમાં તાલિબાન સરકારને ઉથલાવી દેવામાં આવી, ત્યારે તાલિબાનના ટોચના નેતૃત્વએ પાકિસ્તાનમાં આશ્રય લીધો અને આજે તે જ તાલિબાન પર પાકિસ્તાનના દુશ્મનોને આશ્રય આપવાનો આરોપ છે. સરહદ પર તણાવ છે અને આ તણાવ ક્યારે યુદ્ધમાં પરિવર્તિત થશે તે જાણી શકાયું નથી, પરંતુ હવે સવાલો એ છે કે જો યુદ્ધ થશે તો ઉપર કોનો હાથ રહેશે, તાલિબાન પાસે કઈ શક્તિ છે જેની મદદથી તે પાકિસ્તાન જેવી શક્તિશાળી સેનાને ધમકી આપી રહ્યું છે, તાજેતરના તણાવનું કારણ શું છે? ચાલો આ પ્રશ્નોના જવાબો શોધવાનો પ્રયાસ કરીએ.
16 માર્ચના રોજ, એક આત્મઘાતી બોમ્બરે ઉત્તર વઝીરિસ્તાનમાં પાકિસ્તાની સૈન્ય ચોકી પર વિસ્ફોટકોથી ભરેલી ટ્રકને ઉડાવી દીધી હતી, જેમાં સાત સૈનિકો માર્યા ગયા હતા. પાકિસ્તાને આ હુમલા માટે ટીટીપીને જવાબદાર ગણાવી હતી. જવાબી કાર્યવાહીમાં, પાકિસ્તાને અફઘાનિસ્તાનમાં ઘૂસીને હવાઈ હુમલા કર્યા, જેના પછી તાલિબાને આકરી પ્રતિક્રિયા આપી અને આ હુમલાઓને દેશના સાર્વભૌમત્વ માટે ખતરો ગણાવ્યા. તેના જવાબમાં તાલિબાને પાકિસ્તાન સરહદ પર અનેક ગોળીબાર કર્યા, જેમાં એક સૈનિકના મોતના પણ સમાચાર છે. સ્થિતિ હજુ પણ તંગ છે અને તણાવનું કારણ TTP છે, આગળ વધતા પહેલા ચાલો જાણીએ કે આ TTP કોણ છે.
તહરીક-એ-તાલિબાન પાકિસ્તાન, જેને પાકિસ્તાનના તાલિબાન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે 2007માં બૈતુલ્લા મહેસૂદના નેતૃત્વ હેઠળ અનેક નાના કટ્ટરવાદી ઇસ્લામિક સંગઠનોને જોડીને પાકિસ્તાન આર્મી સામે રચાયેલું જોડાણ છે. જેનો હેતુ પાકિસ્તાનમાં ખિલાફત શાસન સ્થાપિત કરવાનો અને પાકિસ્તાનના કાયદાને શરિયા કાયદા સાથે બદલવાનો છે. આ સંગઠને 2007 થી 2014 દરમિયાન પાકિસ્તાનમાં ઘણા મોટા હુમલા કર્યા છે. ટીટીપીએ 2012માં મલાલા યુસુફઝઈ પર થયેલા જીવલેણ હુમલાની જવાબદારી પણ લીધી હતી. 2014 ના અંતમાં, TTP, પેશાવરમાં એક લશ્કરી શાળા પર હુમલો કર્યો, જેમાં 130 થી વધુ શાળાના બાળકો માર્યા ગયા. જે બાદ પાકિસ્તાની સેનાએ મોટા પાયે ઓપરેશન હાથ ધર્યું, જેના પરિણામે આ સંગઠનની તાકાત 50 ટકાથી વધુ ઘટી ગઈ.
પરંતુ 2021માં તાલિબાન સત્તામાં આવતાની સાથે જ આ સંગઠન ફરી ખીલવા લાગ્યું. જો કે, તાલિબાન હંમેશા એ વાતનો ઇનકાર કરે છે કે તહરીક-એ-તાલિબાનને તેના તરફથી કોઈ સમર્થન મળ્યું નથી. પરંતુ નિષ્ણાતો કહે છે કે તાલિબાન અને ટીટીપી વચ્ચે વૈચારિક સમાનતા છે, જો તાલિબાનની ટોચની નેતાગીરી આ વાતને નકારે તો પણ તાલિબાનની અંદર એવા લોકો છે જેઓ ટીટીપી માટે સોફ્ટ કોર્નર ધરાવે છે.
તેમાં કોઈ શંકા નથી કે પાકિસ્તાન પરમાણુ શક્તિ છે, પાકિસ્તાનની સેના વિશ્વની 9મી સૌથી શક્તિશાળી સેના છે. તે ત્રણેય ક્ષેત્રોમાં પ્રભાવશાળી તાકાત ધરાવે છે, એરફોર્સ, આર્મી અને નેવી. સંખ્યાના સંદર્ભમાં, તાલિબાન પાકિસ્તાન સાથે કોઈ મેચ હોય તેવું લાગતું નથી, પરંતુ પાકિસ્તાનના હુમલા પછી, તાલિબાને કહ્યું હતું કે, “અમને વિશ્વની મહાસત્તાઓથી આપણી સ્વતંત્રતા માટે લડવાનો લાંબો અનુભવ છે. અમે અમારા દેશ પર કોઈપણ હુમલાને સહન નહીં કરીએ.
પરંતુ નિષ્ણાતો માને છે કે ભલે તાલિબાને રશિયા, બ્રિટન અને અમેરિકા જેવી મોટી શક્તિઓને તેમના દેશમાંથી ભગાડી દીધી છે. પરંતુ તેમને સરહદ પર લડવાનો કોઈ અનુભવ નથી, તાલિબાન તેમના દેશની અંદરની પરિસ્થિતિમાં કોઈપણ મહાસત્તાને ચોક્કસપણે હરાવી શકે છે. પરંતુ પાકિસ્તાની સેનાને સરહદની બહાર હુમલા કરવાનો લાંબો અનુભવ છે. પાકિસ્તાન ભારત સાથે 4 યુદ્ધ લડી ચુક્યું છે, આ સિવાય પાકિસ્તાનની સેનાએ દેશની બહાર ખાડી દેશોમાં પણ ઘણા ઓપરેશન કર્યા છે.
તાલિબાન પાસે હવાઈ દળ અને મોટી સંખ્યામાં ટેન્ક શસ્ત્રો ન હોઈ શકે, પરંતુ તેમની પાસે પાકિસ્તાનની અંદર આત્મઘાતી બોમ્બર અને પ્રોક્સીઓ છે. જે પાકિસ્તાનની પહેલાથી જ ખરાબ હાલતને વધુ ખરાબ કરી શકે છે. જ્યારે તાલિબાન પાસે ગુમાવવા માટે કંઈ નથી, પાકિસ્તાનના આર્થિક અને રાજકીય સંકટ વચ્ચે બીજું યુદ્ધ લડવું શક્ય જણાતું નથી.
ભૂતકાળમાં ઘણી વખત આવી જ સ્થિતિઓ સર્જાઈ છે પરંતુ બંને દેશોએ વાતચીત દ્વારા આ મુદ્દાનો ઉકેલ લાવી દીધો છે. એક મીડિયા આઉટલેટને આપેલા તાજેતરના ઇન્ટરવ્યુમાં, પાકિસ્તાનના સંરક્ષણ પ્રધાન ખ્વાજા આસિફે કહ્યું, “તેમનો દેશ પડોશી અફઘાનિસ્તાન સાથે સશસ્ત્ર સંઘર્ષમાં પડવા માંગતો નથી.” પરંતુ આ વખતે પાક આર્મીની આ કાર્યવાહીથી તાલિબાન વધુ નારાજ દેખાઈ રહ્યા છે. દુનિયાના બે ભાગોમાં પહેલેથી જ યુદ્ધ ચાલી રહ્યું છે, હવે જોવાનું એ રહેશે કે આ તણાવ કયા તબક્કે જશે.
